Ẩm thực Việt Nam phong phú nhờ nguyên liệu dồi dào và chế biến đa dạng, nhưng thiếu lúa gạo hay bột lọc thì thật sự chưa trọn vẹn. Tại Sa Đéc – thành phố hoa bên sông Tiền, làng nghề làm bột lọc từ gạo đã tồn tại hàng thế kỷ. Giữa dòng chảy hiện đại, khi thế hệ trẻ dần xa rời nghề thủ công truyền thống, Công ty Cổ phần Thực phẩm Bích Chi – với gần 60 năm tuổi nghề từ lò bột gia truyền năm 1966 – vẫn là ngọn cờ đầu làng nghề, không chỉ gìn giữ mà còn phát triển bền vững, đưa Hủ Tiếu Bột Lọc Bích Chi từ bếp quê Sa Đéc đến rộng khắp Việt Nam và thế giới.
Trái tim của hủ tiếu Sa Đéc nằm ở làng nghề làm bột gạo truyền thống, một di sản sống động tồn tại hơn một thế kỷ bên dòng sông Ngã Bát hiền hòa. Yếu tố bản địa cốt lõi đến từ chính nguyên liệu: hạt gạo địa phương được trồng trên vùng đất phù sa màu mỡ và nguồn nước sông đặc trưng, tạo nên một loại bột gạo không nơi nào sánh được. Nguồn gốc bản địa của món ăn trứ danh này bắt đầu từ hạt gạo địa phương, được trồng trên vùng đất phù sa màu mỡ và tưới tắm bằng nguồn nước sông đặc trưng, tạo nên loại bột gạo mang hương vị riêng không nơi nào có được.
Nghề làm bột ở Sa Đéc là nghệ thuật của sự kiên nhẫn và tinh tế. Gạo được chọn lọc kỹ lưỡng, ngâm trong nước, xay nhuyễn rồi lắng lọc qua nhiều công đoạn thủ công tỉ mỉ. Mỗi bước đều chứa đựng tình yêu nghề và bí quyết cha truyền con nối của bao thế hệ người dân miền sông nước. Nhờ đó, bột Sa Đéc giữ trọn hương thơm tự nhiên, độ dẻo dai và vị thuần khiết mà không cần đến bất kỳ phụ gia hóa chất nào. Sợi hủ tiếu trắng sữa, cọng to, khi nấu lên trở nên trong và dai mềm tự nhiên — như một dấu ấn văn hoá còn sống giữa thời đại công nghiệp hóa, nơi con người vẫn chọn giữ lấy cái hồn của đất, của gạo, và của nghề.
Hủ tiếu Sa Đéc là một ví dụ tuyệt vời về sự giao thoa văn hóa, nơi ẩm thực của người Việt và người Hoa (người Tiều) hòa quyện một cách tinh tế. Món hủ tiếu có nguồn gốc từ Trung Quốc và được du nhập vào miền Nam Việt Nam cùng với cộng đồng người Hoa di cư. Tuy nhiên, tại Sa Đéc, món ăn này đã được "địa phương hóa" một cách khéo léo.
Người Việt đã tiếp thu công thức chế biến, nhưng thay vì sử dụng sợi hủ tiếu khô hay sợi mì thông thường, họ đã đưa sợi hủ tiếu làm từ bột lọc đặc trưng của làng nghề địa phương vào món ăn. Nước dùng cũng được nêm nếm theo khẩu vị người miền Tây, ngọt thanh từ xương ống, tôm khô, mực khô, tạo nên một hương vị đậm đà, sâu lắng, khác biệt hoàn toàn với vị hủ tiếu của các vùng khác. Sự giao thoa này không chỉ thể hiện qua nguyên liệu mà còn qua cách thưởng thức, với đầy đủ các loại rau thơm, giá đỗ, hẹ, chanh ớt – những gia vị rất Việt Nam
Việc "Nghề làm bột gạo Sa Đéc" được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia vào tháng 2 năm 2024 là sự tôn vinh xứng đáng cho những nỗ lực giữ gìn và phát huy giá trị truyền thống của cộng đồng. Hủ tiếu bột lọc Sa Đéc, với tất cả những câu chuyện lịch sử, văn hóa và bí quyết làm nghề, thực sự là một viên ngọc quý của ẩm thực miền Tây Nam Bộ, một món ăn mà mỗi khi nhắc đến, người ta lại nhớ về sự dung dị, mộc mạc mà tinh tế của con người và vùng đất Sa Đéc.
Hủ tiếu bột lọc Sa Đéc không chỉ là món ăn mà đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa, là niềm tự hào của người dân địa phương. Nó gắn liền với ký ức của nhiều thế hệ, từ những gánh hàng rong ven sông đến những quán ăn gia truyền nổi tiếng.
Câu chuyện về bà Năm Sa Đéc, vợ học giả Vương Hồng Sển, người đã biến quán hủ tiếu của mình thành một thương hiệu nổi tiếng, càng làm cho giá trị văn hóa của món ăn thêm phần sâu sắc. Bà đã góp phần đưa món hủ tiếu này vượt ra khỏi ranh giới địa phương, trở thành một đặc sản được biết đến rộng rãi.
